نوروز در جمهوری آذربایجان

امتیاز دهید:
7 کاربر امتیاز داده اند | امتیاز: 4.3 از 5 نوروز در جمهوری آذربایجان

دویست سال پیش بود که گلستان و ترکمانچای خطی میان ایران و آذربایجان کشیدند و ابن خطه از خاک ایران به روسیه تزاری پیوست. این خط جدایی اما هرگز نتوانست اشتراکات فرهنگی این دو سرزمین را محو کند. امروزه جمهوری آذربایجان کشوری مستقل با پایتختی باکو است و بزرگ ترین کشور منطقه قفقاز به شمار می رود. اما مردم این دو سرزمین همچنان با زبان مشترک نوروز با یکدیگر سخن می گویند.

باکو-جمهوری آذربایجان

نوروز در جمهوری آذربایجان


"سیاوش پسر کیکاووس به دیار افراسیاب سفر می کند و در آنجا مورد پذیرایی گرم افراسیاب قرار می گیرد. مهر سیاوش چنان به دل افراسیاب می افتد که دخترش را به عقد وی در میآورد. سیاوش هم به یاد سفرش از دیار افراسیاب دیواری را در بخارا(تاجیکستان امروزی) بنا میکند. اما این مهر چندان در دل افراسیاب نمی پاید و حسادت و تنگ نظری دشمنان، تیغی می شود که در دل سیاوش فرو می رود. افراسیاب پس از مرگ سیاوش دستور میدهد جنازهاش را روی کنگره های دیوار بخارا قرار دهند.
اما زرتشتیان که با شنیدن خبر مرگ سیاوش برآشفته بودند جسد وی را برداشته و در قدمتگاه دروازه شرقی دفن میکنند. از آن پس مرثیه های بسیاری در سوگ سیاوش سروده شده و بین مردم دهان به دهان می چرخد. در حقیقت این روز دفن سیاوش بود که زرتشتیان آن را نوروز نامیدند".

این بخشی از روایتی است که از نوروز در میان مردم در جمهوری آذربایجان نسل به نسل نقل شده است. از دیرباز آذری ها نوروز را موعد گردش زمین به دور خورشید، تغییر فصل و شروع فصل جدیدی از کار و تلاش در مزارع می دانند. به باور مردم آذربایجان با آمدن نوروز حکمرانان دست از جنگ بر می داشتند، پیمان های صلح ها به امضا می رسید و زندانیان آزاد می شدند.

نوروز در جمهوری آذربایجان
اما آذربایجان نیز مانند بسیاری از کشورهای دیگر در آسیای میانه برای مدت ها از جشن گرفتن نوروز محروم بود. در تمام سال هایی که آذربایجان بخشی از شوروی بود، نوروز به صورت غیر رسمی و پنهانی در این کشور برگزار می شده و حتی در دوره هایی ممنوع بود. اما امروزه و پس از فروپاشی شوروی این مراسم در آذربایجان یک آیین رسمی تلقی می شود. طبق قانون کار در آذربایجان مصوب سال 2006 کارگران 5 روز تعطیل هستند. به نظر می رسد که بعد از ایران بیشترین تعطیلات نوروز با هفت روز تعطیلی متعلق به آذربایجان باشد.

جشن های نوروز در جمهوری آذربایجان


آتش بازی یکی از آیین های محبوب در میان آذری هاست که از گذشته به آن پایبند بوده اند. مردم آذربایجان به قدرت پاکسازی آتش معتقدند. در نظر آنها آتش مظهر بقاست و گرمای زندگی و غذا برای مردم به همراه دارد. از همین رو همواره در آذربایجان آتش نوروز حتما باید از جای مقدسی آورده می شده است. برای مثال امروز مشعل آتشگاه مقدس زرتشتیان آتشگان به میدان مرکزی سوراخانی آورده می شود تا در آتش بازی های روز عید به کار گرفته شود.

نوروز در جمهوری آذربایجان
نمایش ورزشکاران یا پهلوانان هم جلوه دیگری از نوروز در آذربایجان است. وزنه برداری و کشتی گیری از جمله ورزش هایی است که آذری ها در روز نوروز به آن می پردازند. به باور آذری ها:"وقتی زمستان می آید، گویی بدن ها منجمد است. حتی وزنه ها نیز سنگین تر به نظر می آیند و تلاش بیشتری برای بلند کردنشان لازم است با آمدن نوروز خونی تازه در رگ های مردم شروع به جوشیدن می کند. ما بر زمستان غلبه می کنیم و بهار را به جای آن می نشانیم".

نوروز در جمهوری آذربایجان
یکی از جالب ترین رسوم آذربایجانی ها در نوروز فالگوش ایستادن است. زنان جوان در پشت درهای بسته فالگوش می ایستند. برای مثال اگر کسی در مورد ازدواج صحبت کند به این معنیست که زن جوانی که پشت در فالگوش ایستاده در سال جدید ازدواج خواهد کرد. یا اگر هر چیز مثبتی بشنود اتفاق خواهد افتاد. از همین رو شما تنها مجاز به گفتن چیزهای مثبت هستید. بر مبنای این باور قدیمی حتی یک کلمه می تواند سرنوشت کسی را که دارد پنهانی و از پشت درهای بسته به این حرف ها گوش می دهد تغییر دهد.

هفت سین در آذربایجان


سفره هفت سین در جمهوری آذربایجان از هفت عنصری که نامشان با حرف سین شروع می شود، تشکیل شده است. با این تفاوت که اسامی بر اساس نام آنها در ترکی آذربایجانی انتخاب می شوند. البته این تفاوت چندان تغییری در سفره ایجاد نمی کند چرا که اسامی بیشتر این عناصر فارسی است. ضمن اینکه این سفره در مناطق مختلف آذربایجان به صورت های مختلفی تهیه می شود. سفره هفت سین در جمهوری آذربایجان معمولاً از عناصر زیر تشکیل شده است:
• سوماق، نشانه آفتاب
• سکه، نشانه شانس
• سمنو، شیرینی، برکت و حاصلخیزی
• سبزه، خلوص و خوشبختی
• ساری کوک (زردچوبه)، شیرینی زندگی
• سوُت (شیر)، سلامتی و زیبایی
• سو (آب)، تولد تازه و زندگی
البته ممکن است به جای زردچوبه و شیر از سرکه و ساریمساق (سیر) نیز استفاده گردد. علاوه بر این در سفره آینه ای را که دور آن رنگ آمیزی شده است هم قرار می دهند.

نوروز در آذربایجان

شیرینی های نوروزی در آذربایجان


آذری ها نیز مثل تمام مردم دنیا که نوروز را جشن می گیرند، شیرینی را با نوروز خود پیوند زده اند. یکی از شیرینی های محبوب که آذری ها آن را "ملکه سفره نوروز" می نامند، شِکِربورا است. کلوچه ای به شکل نیمه ماه که تداعی کننده زبانه آتش نیز هست و در واقع چیزی شبیه به قطاب ایرانی است. اما به باور مردم آذربایجان مواد لازم برای ساخت این شیرینی خوشمزه گرمای قلب و صبوری است، چرا که درست کردن این شیرینی ها زمان زیادی لازم دارد.

شیرینی شکربورا آذربایجان
پاخلوا (pakhlava) یا همان باقلوا مهم ترین نماد شیرین نوروز در این کشور است که هم سمبل برابری و هم نوآوری است. علاوه بر این پاخلوا در میان مردم این خطه نشانی از زن نیز هست و دانه روغنی درون آن(گردو یا بادام) تولد و زایش را به ذهن متبادر می کند. یک باور جالب دیگر در مورد این شیرینی شکل لوزی آن است. مردم آذربایجان معتقدند که موسیقی محلی آذربایجان که به آن موسیقی مقامی گفته می شود در دستگاه موسیقایی شکل لوزی دارد. موسیقی مقامی هم نماد زن است و به همین دلیل است که در طول نوروز بسیار محبوب است.

پاخلوا شیرینی جمهوری آذربایجان
چهارشنبه ها برای مردم آذربایجان نیز جایگاه خاصی دارند. مردم در سه شنبه آخر سال به دیدار درگذشتگان خود می روند و سبزه(سِمنی) و شمع می برند. اما این شمع ها در طول نوروز باید روشن باشند و کسی نباید آنها را خاموش کند. در آذربایجان چهار چهارشنبه آخر ماه اسفند به تر تیب سو چرشنبه سی (چهارشنبه آب)، اُد چرشنبه سی (چهارشنبه آتش)، توپراق چرشنبه سی (چهارشنبه خاک) و آخیر چرشنبه یا یل چرشنبه سی (چهارشنبه آخر یا چهارشنبه باد) نامیده میشود. در میان عادات نوروزی آنها همچنین مراسمی همچون ارسال خوان سمنو از سوی داماد به خانه نامزدش، انداختن کلاه پوستین به درها، آویزان کردن کیسه و توبره از سوراخ بام یا پنجره در شب عید و درخواست تحفه عید برگزار می شود.

نوروز در جمهوری آذربایجان
یک آیین دیگر که البته در ایران نیز مرسوم است، رنگ آمیزی تخ مرغ است. در آذربایجان تخم مرغ ها معمولا به رنگ قرمز رنگ آمیزی می شوند. چرا که رنگ قرمز نماد تمایل انسان برای زیستن در خوشی است. تخم مرغ ها همچنین نماد انتقال از مردگی و رخوت به زایش و نو شدن هستند. آذری ها در جشن های خود این سئوال قدیمی را از بزرگ فامیل می پرسند که اول تخم مرغ بوده یا مرغ؟ جوابی که می شنوند این است: تخم مرغ. زیرا که موجودات و مخلوقات از عدم خلق شده اند. خداوند اول زمین را خلق کرد بعد انسان ها و سپس حیوانات را. تخم مرغ هم در حقیقت نماد عدم و نیستی است که هستی از درون آن پدیدار می شود.

نوروز در جمهوری آذربایجان
اما استفاده از تخ مرغ در نوروز آذری ها به همین جا محدود نمی شود. مردم این دیار از تخم مرغ برای بازی و رقابت نیز بهره می گیرند. این بازی هم به این صورت است که افراد باید سفت ترین تخم مرغ را پیدا کرده و شروع به زدن دیگران با آن کنند. تخ مرغ هر یک از شرکت کنندگان که شکست بازنده تلقی شده و در نهایت برنده، تخم مرغ او را صاحب خواهد شد.

یک آیین نوروزی دیگر در آذربایجان این است که بچه ها، همسایه ها و اقوام کلاه های خود را زیر در میزبان می اندازند. صاحبخانه کلاه را برداشته، با هدیه پر می کند و آن را به صاحبش برمی گرداند. این کار یک معنی دارد و آن این است که مردم شادی و خوشی های خود را با خانواده های فقیرتر به اشتراک می گذارند. در برخی جاهای آذربایجان مردا لباس زنان و زنان نیز لباس مردان را به تن می کنند وارد خانه می شوند و هدیه جمع می کنند. امروزه به جای هدیه پول برای موزیسین ها جمع می کنند.

فال گیری هم یکی از کارهایی است که دختران جوان در شب نوروز انجام می دهند. در یک دورهمی سرگرم کننده دختران یک حلقه ازدواج، یک لیوان آب و تار موی دختری را که می خواهد فالش گفته شود، تهیه می کنند. ضمن اینکه هر کسی فقط یک بار می تواند شانس خود را امتحان کند. آنها حلقه ازدواج را از تار مو آویزان می کنند و آن را بالای لیوان نگه می دارند. هر تعداد که حلقه به لیوان برخورد کند نشان دهنده سنی است که دختر ازدواج در آن سن ازدواج خواهد کرد.


مطالب مرتبط:


نوروز در تاجیکستان

نوروز در افغانستان