تاریخچه راه آهن در ایران

امتیاز دهید:
30 کاربر امتیاز داده اند | امتیاز: 3.8 از 5 تاریخچه راه آهن در ایران

بشر 1825 سال پس از میلاد، نخستین لوکوموتیو ساخت خود را به جریان انداخت. سرعت این لوکوموتیو، انتظارات را برآورده نمی کرد. ازین رو، تنها قطارهای باری می توانستند به آن تکیه کنند. جالب است بدانید که حتی تا 5 سال پس از اختراع آن نیز، هنوز اسب ها جور انسان ها را می کشیدند. قطارهای بخار در واقع نسل اولیه قطارهای امروزی بودند که اولین بار در نیوکاسل انگلستان و در مسیر شهرهای استاكتون- دارلينگتون سفر کردند. با گذشت زمان، قطارهای مسافری و باری کامل و کامل تر شدند تا امروز که قطارهای برقی و دیزلی، قطارهای بخار را از صحنه بیرون رانده اند.

ایران در میانه دعوای قدرت های بزرگ


ایران همواره حیاط خلوت قدرت های بیگانه تلقی می شده. آمدن خط آهن به اروپا، اروپایی ها را به فکر انداخت تا برای تسهیل منافع خود، ایران را نیز صاحب راه آهن کنند. انگلیسی ها نخستین کسانی بودند که فکر آوردن راه آهن به ایران به ذهنشان خطور کرد. کشیدن راه آهن از عثمانی تا خلیج فارس ایده بزرگ آنها بود. هر چند که به دلایلی عملی نشد.

بلندپروازی بعدی از آن ژرمن ها بود که می خواستند خط آهنی از آنکارا تا خلیج فارس بکشند. هر چند که آلمان ها نیز در اجرای این کار موفق نبودند و تضاد منافع با دیگر قدرت های اروپایی، آنها را به سنگ اندازی برای انجام این کار واداشت. علاوه بر این دو، روسیه تزاری هم هوای کشیدن راه آهن از شمال به خلیج فارس را در سر می پروراند. در این میان، ناصرالدین شاه که خود را در مخمصه روس ها و انگلیسی ها گرفتار می دید، به آلمان ها پناه برد. ناصرالدین شاه در پیامی رسمی از آلمان ها دعوت کرد تا برای ساخت راه آهن به ایران بیایند. اما در خواست ناصرالدین شاه همان و کارشکنی ها و حسادت های سیاسی روس ها و انگلیسی ها همان!

پایان دعواها و آغاز راه آهن در ایران


نکته جالب این است که با وجود دعوای آلمان ها، روس ها و انگلیسی ها بر سر راه آهن، در نهایت این مسیو بواتال فرانسوی بود که موفق شد امتیاز ساخت راه آهن را از ناصرالدین شاه بگیرد. نتیجه آنکه یک کمپانی بلژیکی با خرید این امتیاز از بواتال، دست به کار ساختن راه آهن حضرت عبدالعظیم شد و در سال 1888 میلادی و 1261 شمسی، پایان تمام دعواها رقم خورد.

خط آهن تهران-شهر ری پای راه آهن را به ایران باز کرد. در سال های بعد از آن، در مسیر بوشهر-برازجان و تبریز-جلفا و نیز میرجاوه-زاهدان نیز راه آهن کشیده شد تا سال 1306 شمسی که آرزوی راه آهن سراسری محقق شد.




راه آهن سراسری ایران

در سال 1306 شمسی و در زمان سلطنت رضا شاه، آرزوی ایرانی ها برای داشتن یک خط آهن سراسری به واقعیت بدل شد. یک سال پیش از این، در سال 1305 لایحه تأسیس آن از تصویب مجلس شورای ملی گذشته بود. این خط آهن که از جنوب تا شمال ایران امتداد داشت، بندر شاهپور( امام خمینی فعلی) را به بندر شاه(بندر ترکمن فعلی) وصل می کرد. کلنگ ساخت راه آهن در سال 1306 توسط آلمان ها به زمین زده شد. ضمن آنکه یک کمپانی آمریکایی به نام "بونس" هم در امر نقشه برداری و ساخت، مشارکت داشت.

شاید بد نباشد بدانید که سرمایه اصلی این پروژه عظیم از چای و قند و شکر ملت ایران تأمین شده است. به این صورت که با تصویب قانونی مبنی بر انحصار این محصولات، پول حاصل از مالیات این اقلام، به ساخت راه آهن سراسری تعلق گرفت. بالاخره در سال 1317 شمسی انتظارها همزمان با اتمام پروژه راه آهن سراسری به پایان رسید. ایستگاه سمیه اولین ایستگاه خط آهن سراسری ایران است که دو خط شمال و جنوب در آن به یکدیگر رسیدند.




پس از راه آهن سراسری

بعد از راه اندازی راه آهن سراسری، خط آهن های دیگری نیز در گوشه و کنار کشور ساخته شدند. برای نمونه می توان به خط آهن گرمسار-مشهد اشاره کرد که البته ساخت آن به سال های پایانی راه آهن سراسری برمی گردد. آنچه در مورد این خط آهن می دانیم این است که ساخت و ریل گذاری آن تا ایستگاه شاهرود در سال 1320 به پایان رسیده اما بروز جنگ جهانی اول آن را برای مدتی متوقف کرده است. پس از پایان جنگ، ادامه کار از سر گرفته می شود تا اینکه در سال 1335 به طور کامل پایان می یابد.

از دیگر خط آهن هایی که پس از راه آهن سراسری در ایران احداث شد، خط آهن تهران-تبریز می باشد. ساخت این خط از سال 1317 در تهران آغاز و تا سال 1321 ساخت و ریلگذاری آن تا میانه به اتمام رسید. اما جنگ باز هم مانع ادامه کار شد تا اینکه با خاتمه آن، ریل گذاری از میانه از سر گرفته شد. گفته می شود که کار بهره برداری از این خط آهن، از تهران تا مراغه در سال 1335 آغاز شد
.
راه آهن قم-یزد هم از دیگر خطوط راه آهن است که در سال های دهه 20 شمسی در ایران احداث شدند. ساخت این خط آهن نیز مانند سایر خطوط در سال 1317 شروع شد. اما سرنوشت مشابهی مانند خط آهن های دیگر پیدا کرده و در میانه راه به دلیل بروز جنگ، متوقف می شود. پس از جنگ و در سال 1326، عملیات ریل گذاری از قم به کاشان انجام می شود تا اینکه در سال 1328 ریل گذاری آن خاتمه یافته و بهره برداری از آن شروع می شود. ساخت راه آهن در دوران پهلوی دوم هم ادامه پیدا کرد و تا وقوع انقلاب، ده ها خط آهن شرق و غرب و شمال و جنوب این کشور را به یکدیگر متصل کردند. نگاهی به روزهای مهم در تاریخ راه آهن ایران در روزهای قبل از انقلاب 57، خالی از لطف نخواهد بود:

- اردیبهشت 1336: افتتاح راه آهن تهران-مشهد
- آبان 1339: افتتاح راه آهن بندر ترکمن-گرگان
- شهریور 1344: افتتاح ساختمان جدید ایستگاه بزرگ راه آهن تبریز
- آبان 1345: افتتاح ساختمان جدید ایستگاه بزرگ راه آهن مشهد
- آبان 1346: افتتاح راه آهن عجب شیر- بندر رحمانلو
- اردیبهشت 1347: آغاز ریل گذاری بادرود- اصفهان
- اردیبهشت 1350: افتتاح و بهره برداری از خط کاشان-بافق-زرند
- مهر 1350: افتتاح راه آهن شرفخانه-رازی
- آبان 1356: افتتاح و بهره برداری از خط کرمان- زرند

راه آهن ایران پس از انقلاب


ساخت و توسعه خطوط ریلی در ایران پس از انقلاب نیز ادامه پیدا کرد. وزارت راه و شهرسازی و به طور خاص، معاونت ساخت و توسعه راه آهن، بنادر و فرودگاه ها مسئولیت این امر را بر عهده دارد. یکی از رخدادهای مهم تاریخ راه آهن در ایران، در سال های پس از انقلاب اتفاق افتاد. برقی کردن راه آهن که نخستین قرارداد آن در سال 1354 برای مسیر تبریز-جلفا و با روس ها منعقد شده بود، در سال 1361به انجام رسید. این خط آهن که نخستین خط آهن برقی ایران به شمار می رود، مسیر 146 کیلومتری یک خطه است که از صوفیان، بخش یامچی، خوی، مرند و زنوز عبور می نماید. بد نیست بدانید که برقی کردن راه آهن در واقع، یکی از شیوه های ارتقای آن برای حمل و نقل بیشتر، سریع تر و اقتصادی تر بار و مسافر است. تا آنجا که می دانیم، مسیرهای تهران- اهواز، تهران-مشهد، تهران-اصفهان، تهران-بندرعباس، تهران-تبریز و تهران- یزد از قطارهای برقی برخوردار می باشند.



کریدورهای عبوری از ایران

ایران از دیرباز محل عبور و توقف کاروان های تجاری بوده است. از آن زمان که جاده ابریشم، پای تاجران را به ایران می گشود و کاورانسرهای کوچک و بزرگ در همه جای ایران میزبان آنها بودند تا به امروز که آسمان و زمین ایران، مسیر عبور قطارها و هواپیماها از سراسر دنیاست.

شاید بد نباشد بدانید که کریدور در حقیقت دالان یا راهرویی است که برای حمل و نقل بین المللی مورد استفاده قرار می گیرد. از این رو کریدورهای بین المللی، شبکه های حمل و نقلی هستند که از راه آهن، جاده ها و یا آبراه ها برای ترانزیت بین المللی کالا و مسافر استفاده می کنند.

ایران یکی از کشورهای اصلی در مسیر کریدور شمال-جنوب به شمار می رود. کریدوری که از اروپای شمالی(فنلاند) سرچشمه گرفته و به جنوب خلیج فارس، کشورهای حوزه اقیانوس هند و آسیای جنوب شرقی ختم می شود. قطارهایی که از اروپای شمالی برای جابجایی بار یا مسافر خود حرکت می کنند، در مسیر خود از بنادر جنوبی دریای خزر(انزلی و امیرآباد) و یا بنادر جنوبی ایران(بندر عباس و بندر امام) گذر می کنند.
مطابق آخرین آمارها، ایران در حال حاضر 13،437 کیلومتر خط ریلی استاندارد دارد. در زیر همراه قاصدک24 نگاهی بیندازید به نقشه راه آهن سراسری در ایران و نیز روزهای مهم در تاریخ راه آهن ایران پس از انقلاب:

- اسفند 1369 : انتقال راه آهن ازسیستم دولتی به شرکت سهامی خاص
- اسفند 1373 : افتتاح و آغاز بهره برداری از خط بافق – بندرعباس
- شهریور 1374 : افتتاح و بهره برداری از خط دوم دامغان – شاهرود
- اردیبهشت 1375 : افتتاح و بهره برداری از خط مشهد – سرخس
- اسفند 1379: افتتاح 150 کیلومتر از خط دوم تهران - مشهد
- خرداد 1381: افتتاح دو خطه تهران - مشهد به طور کامل
- دی 1383 : افتتاح راه آهن بم – کرمان
- تیر1387 : افتتاح قطعه اول پروژه راه آهن اصفهان-شیراز
- خرداد 1388: افتتاح راه آهن شیراز- اصفهان
- اردیبهشت 1389: راه اندازی نخستین ریل باس ارم مسیر اندیمشک – اهواز – بندر عباس
- مرداد 1389: راه اندازی سومین ریل باس ارم مسیر گرگان – پل سفید